FİLMGÖSTERİ
KİTAPMÜZİK

Sayı: 12

ARA

X E-Kart Gönder

Giriş yap
Kullanıcı adı:
Şifre:
Eğer kayıt yaptırmamışsan, aşağıdaki düğmeyi tıkla.

Geronimo; Son Apaçi

Beyaz Adam Amerika'yı keşfettiğinde, doğal zenginliklerinden deliye döndü. Doğaya ve doğal zenginliklerine el koyma girişiminden Kızılderililer de payını aldı. Çünkü Kızılderililer doğanın bir parçası, doğanın ta kendisiydi...


Yazı: Ahmet Köksal

İllüstrasyon: Mustafa Kalemci

Kızılderililer
Güneybatı'nın efsanevi mekanlarından biri Chelly Kanyonu'dur. Navahoların bu kanyonda diktiği binlerce şeftali ağacı, Kit Carson tarafından kestirilmiştir. Göster
Amerika kıtasının 1492'de Colomb tarafından keşfedilmesinden sonra Avrupa'nın çeşitli yerlerinden denizci uluslar, İspanyollar, Portekizliler, İngilizler ve Hollandalılar başta olmak üzere Amerika kıtasının zenginliklerine el koymak amacıyla aralarında yarışa girdiler. Bu yarış, Amerika kıtasının barışçı yerlileri aleyhine büyük felaketlere yol açtı. Meksika'daki Aztekler ve Peru'daki İnkalar başta olmak üzere birçok yerli kabile Avrupalıların egemenliği altına girdi, topraklarını ve özgürlüklerini kaybetti.
Avrupalı beyazlara en büyük direnişi gösteren Amerikan Kızılderilileri arasında Apaçiler ilk sırayı alır. Apaçiler bugünkü Arizona ve New Mexico bölgesinde, Mogollon ve Sierra Madre dağ silsileleri başta olmak üzere çorak ve dağlık arazilerde yaşıyorlardı.

Camillus S. Fly, Geronimo'nun bu fotoğrafını, General Crook tarafından yakalanmadan önce Sierra Madre Dağları'nda çekti. Göster

Yüzyıllar boyunca güneydeki İspanyol kökenli Meksikalılarla savaşmışlar, bu savaşlar sırasında da iyice sert, acımasız ve vahşi tabiatlı bir karakter geliştirmişlerdi. Meksikalılar Apaçileri gördükleri yerde sorgusuz sualsiz öldürüyor, çocuklarını kaçırıp köle olarak kullanıyordu. Buna karşılık da Apaçiler sık sık Meksika'ya yağma baskınları düzenliyordu. Bu karşılıklı güç dengesi kuzeyden Avrupalıların yaklaşması ile değişmeye başladı. 1860 yılından itibaren Siular, Cheyenneler, Comancheler ve Kiowalar gibi büyük Kızılderili ulusları beyazlarla savaşarak topraklarını kaybetmeye başladı. Beyazlar Apaçileri bütün Kızılderililer arasında en vahşi ve en tehlikeli ulus olarak görüyordu.

Fotoğraf öncesi dönemden Kızılderililere bir bakış. Mandan kabilesinden Mandeh-Pahchu. Göster

1863 yılında Apaçilerin savaş reisi aynı zamanda barışçı bir kişi olan yaşlı Mangas Colorado, beyaz bayrak altında hile ile tutsak edildi. Yaşlı reis kısa bir süre sonra öldürüldü. Bunun üzerine Apaçiler olanca güçleriyle savaşa girdiler ve reislerinin intikamını almaya çalıştılar. Mangas'ın yerine geçen Cochise ile genç savaş liderleri Victorio ve Geronimo'nun önderliğindeki küçük Apaçi çeteleri iki yıl boyunca fırtına gibi esti. Silah olarak sadece ok ve yayları vardı ama üç tüylü ve uzun oklarının uçları iyice sivriltilmişti. Bu okların kullanılması büyük bir ustalık gerektiriyordu, ancak bir kere hedefine ulaştığında da girdiği yeri kurşun gibi paramparça ediyordu.

Bu yaşlı Kızılderililerin fotoğrafı, Ova Kızılderililerinin yaşam tarzı hakkında birçok ipucu barındırıyor. Göster
Apaçiler büyük bir mücadele verdiler, ancak bir Apaçiye karşı yüz beyaz düşüyordu ve bu savaşın kazanılmasının mümkün olmadığı belliydi. İki taraf da savaşmaktan yorulunca kabuğuna çekilmeyi tercih etti. Sonraki beş yıl ufak tefek olaylarla geçti. 1871'de Apaçi liderlerinden Eskiminzin, beyazlarla iyi ilişkiler kurarak yerleşik düzene geçmeye karar verdi. Kurduğu köye kısa sürede 200'ü aşkın Apaçi toplandı. Bu sıralarda yakındaki Tucson kenti ise birçok kumarbaz, meyhaneci, maceracı ve vurguncunun toplandığı bir yer olmuştu. Tucsonlular için ordunun Kızılderililer ile savaşması ekonomik canlılık anlamına geliyordu. Dolayısıyla Eskiminzin'in barışçı köyü, onlar için tehlikeli bir gelişmeydi. Tucsonlular yeni bir Kızılderili savaşı çıkarabilmek için Eskiminzin'in köyüne bir baskın gerçekleştirdiler. Hemen tamamı kadın ve çocuk olmak üzere 144 Apaçi bu baskında öldürüldü. Baskını gerçekleştiren katillerden bir kısmı mahkeme önüne çıkarıldıysa da ceza almadan serbest bırakıldılar.

Kızılderili kabileleri yüzlerce farklı dil konuşuyorlardı. Ancak aralarındaki iletişimi güçlendirmek için geliştirdikleri yöntemler de vardı. Göster
Bundan sonraki birkaç yıl boyunca Amerikan hükümeti Apaçiler için çorak yerleşim bölgeleri kurmaya ve Kızılderilileri buraya kapatmaya çalıştı. 1875'te Apaçilerin çoğu ya yerleşim bölgelerine kapanmış ya da Meksika'ya kaçmıştı. Sözde bir barış havası vardı ama beyazların büyük çoğunluğu için Apaçiler hâlâ kana susamış vahşiler olarak görülüyordu. 1874'te büyük reis Cochise yakalandığı hastalıktan kurtulamayarak öldü. Apaçilerin önemli bir bölümü için Cochise'in barışçı oğulları Taza ve Naiche lider kabul ediliyordu. Ancak, beyazlarla dost olmamaya karar vermiş ve Meksika'ya kaçarak özgür bir hayat sürmekte olan bir savaşçının da büyük bir otoritesi vardı.

Qagyuhl kabilesinin Ay tutulması sırasında Ay'ı kötü ruhların elinden kurtarmak için yaptıkları dans. Göster
Bu savaşçının adı Geronimo idi. 1881'den itibaren Geronimo'nun üzerindeki baskı artmaya başladı. Artık Amerika kıtasında hemen hemen tüm Kızılderili kabileleri sindirilmişti. Oysa Geronimo, yanında kendisine ölümüne bağlı çetesiyle kâh ABD topraklarında, kâh Meksika'da at koşturuyordu. Birkaç kez teslim olmak zorunda kaldıysa da her seferinde tekrar kaçtı. 1886'ya gelindiğinde Amerikan topraklarındaki tek silahlı ve özgür Kızılderili grubu Geronimo'nun 24 kişilik çetesiydi. Peşlerinde ise 6.500 kişilik bir ordu vardı. Daha fazla dayanamayarak teslim oldular ve hapis hayatı yaşamaya başladılar. Geronimo 1909'da öldüğünde hâlâ savaş esiri kabul ediliyordu. Apaçi mezarlığına gömüldü. Ancak çok geçmeden kemiklerinin mezarından çıkarılıp Apaçi dağlarına gömüldüğüne inanılıyor. Geronimo, Apaçi reislerinin ve özgür Kızılderili savaşçılarının sonuncusuydu.

Büyük Ovalar
Filmlerde ve çizgi romanlarda nedense tüm Kızılderililer birbirinden farksız insanlarmış gibi canlandırılır. Oysa yaşadıkları coğrafyaya ve yaşam tarzlarına göre Kızılderililer önemli farklılıklar gösterir. Kıtanın ortasında yer alan Büyük Ovalar bölgesi, avcı ve göçebe çok önemli kabilelerin kuzeyden güneye dizildiği bir bölgeydi. Kuzeyde Siular ve Cheyenneler, daha aşağıda ise Arapaho, Commanche ve Kiowalar yer alıyordu. Bu grupların hemen güneybatısı ise Navaho ve Apaçilerin bölgesiydi. Bu kabileler atlı bir göçebe kültürü oluşturmuşlardı ve özellikle kuzeyli kabilelerin yaşamı yaban sığırına (Buffalo) bağlanmıştı. Beyazlar, Kızılderilileri sindirmek için milyonlarca yaban sığırını yok yere öldürdüler.



Görüşünü Bildir

Not Ver

Arkadaşına gönder
©
Bu site, Doğan Burda Rizzoli Dergi Yayıncılık ve Pazarlama A.Ş. tarafından T.C. yasalarına uygun olarak yayınlanmaktadır.